HISTORIA KARTWELII
ქართველიის ისტორია
История Картвелии
I. DYNASTIA MAKARELISZWILI (ok. 800–947)
Początki państwowości kartwelskiej sięgają około 800 roku, kiedy książę Giorgi I Makareliszwili zdołał podporządkować sobie większość miejscowych księstw i rodów górskich. W 800 roku przyjął tytuł Wielkiego Księcia Kartwelów, tworząc pierwsze trwałe państwo obejmujące znaczną część ziem dzisiejszej Kartwelii.
Pierwsi władcy z dynastii Makareliszwili:
• Giorgi I Makareliszwili (800–827)
• Dawit I Makareliszwili (827–856)
• Stepan I Makareliszwili (856–884)
• Bagrat I Makareliszwili (884–913)
• Mikheil I Makareliszwili (913–947)
Makareliszwili stworzyli podstawy administracji, systemu podatkowego i organizacji wojskowej. Państwo pozostawało jednak związkiem wielu lokalnych księstw, których władcy zachowywali znaczną samodzielność.
W tym okresie ukształtowały się również pierwsze trwałe tradycje prawosławne Kartwelii. Władcy dynastii wspierali budowę monasterów oraz rozwój piśmiennictwa cerkiewnego.
II. DYNASTIA DADIANISZWILI (947–1168)
W 947 roku władzę przejął Dawit II Dadianiszwili. Jego dynastia rozpoczęła okres stopniowego wzmacniania władzy wielkoksiążęcej.
Dadianiszwili rozbudowali administrację państwa i podporządkowali sobie kolejne księstwa. Szczególne znaczenie zyskał Tajlati, który z niewielkiego ośrodka handlowego zaczął przekształcać się w najważniejsze miasto kraju.
W 1087 roku Giorgi III Dadianiszwili przeniósł dwór książęcy do Tajlati. Od tego momentu miasto stało się faktyczną stolicą Kartwelii.
W okresie panowania Dadianiszwili rozwinęły się również miasta Kusar i Zaki, które stały się ważnymi ośrodkami handlu. Na wybrzeżu rozwinęły się porty utrzymujące kontakty z sąsiednimi państwami.
Dadianiszwili umocnili także pozycję prawosławia jako podstawy życia religijnego i kulturowego Kartwelów.
III. DYNASTIA ORBELIANI (1168–1334)
W 1168 roku, po kryzysie sukcesyjnym, władzę objęła dynastia Orbeliani.
Pierwszym władcą dynastii był Konstantine I Orbeliani, który jako pierwszy przyjął tytuł:
„Król Kartwelii i Zwierzchnik Książąt”.
Zmiana tytułu symbolizowała przekształcenie Kartwelii z luźnego związku księstw w bardziej scentralizowaną monarchię.
Panowanie Orbeliani jest później określane jako pierwszy „złoty wiek” Kartwelii. Rozwijały się miasta, handel, rzemiosło i kultura. Tajlati stało się wielkim centrum politycznym i religijnym, natomiast Kusar, Zaki, Artumi i Erwań rozwijały się jako ośrodki handlowe i wojskowe.
W XIII wieku doszło do tzw. Wielkiej Wojny Górskiej. Związek górskich książąt i plemion próbował uniezależnić się od monarchii. Król Giorgi IV Orbeliani zdołał pokonać konfederację po kilkuletnich walkach.
Po wojnie część miejscowych książąt otrzymała szerokie przywileje w zamian za uznanie zwierzchnictwa królewskiego. Decyzja ta zapewniła pokój, lecz w przyszłości przyczyniła się do ponownego wzrostu znaczenia arystokracji.
IV. DYNASTIA ERISTAWISZWILI (1334–1519)
W 1334 roku po kryzysie dynastycznym władzę przejął Revaz Eristawiszwili.
Nowa dynastia była znacznie bardziej militarystyczna od swoich poprzedników. Władcy Eristawiszwili rozbudowali armię i stworzyli system, w którym największe księstwa były zobowiązane do wystawiania własnych oddziałów.
W XIV i XV wieku Kartwelia wielokrotnie prowadziła wojny o kontrolę nad górskimi przełęczami i wybrzeżem.
Władcy podejmowali również próby ograniczenia niezależności wielkich rodów. Doprowadziło to jednak do narastającego konfliktu między monarchią a arystokracją.
Za panowania Mikheila III Eristawiszwili doszło do wojny domowej. Król zdołał utrzymać tron, lecz autorytet dynastii został poważnie osłabiony.
W 1519 roku ostatni władca Eristawiszwili został obalony przez koalicję wielkich rodów.
V. DYNASTIA CHAFCHAWADZEWILI (1519–1682)
W 1519 roku władzę objęła dynastia Chafchawadzewili.
Nowi władcy nie próbowali odbudować silnej monarchii wojskowej. Zamiast tego oparli swoje rządy na współpracy z najpotężniejszymi rodami książęcymi.
W XVI wieku powstała instytucja Soboru Książęcego, w której zasiadali przedstawiciele najważniejszych rodzin arystokratycznych. Sobór uzyskał wpływ na podatki, politykę zagraniczną i sukcesję tronu.
Tajlati pozostało centrum politycznym, natomiast Kusar i Zaki stały się najważniejszymi ośrodkami handlowymi.
W tym okresie rozwinęła się również kartwelska kultura piśmiennicza. Powstawały kroniki opisujące dzieje kolejnych dynastii, klasztory prowadziły szkoły, a przy dworze królewskim działały kancelarie zajmujące się dokumentami państwowymi.
Pod koniec XVII wieku państwo było jednak osłabione przez konflikty między arystokracją i monarchą.
VI. DYNASTIA AMILACHWARISZWILI (1682–1919)
W 1682 roku tron objął Giorgi V Amilachwariszwili.
Jego panowanie rozpoczęło najdłuższy okres stabilności dynastycznej w historii Kartwelii.
Amilachwariszwili odbudowali znaczenie monarchii, jednocześnie zachowując część przywilejów arystokracji. W XVIII wieku przeprowadzono reformy administracyjne i wojskowe, ujednolicono podatki oraz rozbudowano drogi łączące Tajlati z pozostałymi częściami kraju.
Szczególne znaczenie miało panowanie Irakliego II Amilachwariszwili. W 1748 roku wydał on Wielki Statut Koronny, który regulował kompetencje monarchy, książąt oraz administracji państwowej.
W XIX wieku Kartwelia weszła w okres intensywnej modernizacji.
Za panowania Dawita VII Amilachwariszwili w 1821 roku przyjęto Kartę Państwa Kartwelskiego. Monarchia została ograniczona prawem, a część kompetencji ustawodawczych przekazano Radzie Państwa.
W kolejnych dekadach powstały szkoły, szpitale i nowe drogi. Rozpoczęto także budowę kolei łączącej Tajlati z głównymi miastami kraju.
Rozwój gospodarczy doprowadził do powstania kartwelskiej klasy mieszczańskiej i inteligencji. Jednocześnie zaczęła kształtować się nowoczesna świadomość narodowa.
Pod koniec XIX wieku coraz częściej używano hasła:
„Jedna ziemia, jeden naród, jedna Kartwelia.”
Na początku XX wieku Kartwelia była już nowoczesną monarchią konstytucyjną.
VII. DYNASTIA GELOWANISZWILI (1919–2020)
W 1919 roku, po bezpotomnej śmierci Aleksandre III Amilachwariszwili, tron objął Giorgi I Gelowaniszwili, wywodzący się z bocznej linii dynastii Amilachwariszwili.
Zmiana dynastii odbyła się zgodnie z zasadami sukcesji i została zaakceptowana przez parlament oraz większość arystokracji.
Gelowaniszwili kontynuowali model monarchii konstytucyjnej. Władca posiadał przede wszystkim funkcje reprezentacyjne i arbitrażowe, podczas gdy bieżące rządy sprawował rząd odpowiedzialny przed parlamentem.
XX wiek przyniósł jednak coraz większe problemy.
W społeczeństwie narastały różnice między bogatymi elitami a mieszkańcami prowincji. Rozwijały się również konflikty pomiędzy poszczególnymi regionami kraju.
W ostatnich dekadach monarchii pojawiły się problemy gospodarcze, korupcja oraz spadek zaufania do parlamentu.
Od około 2010 roku gwałtownie rosły wpływy radykalnych organizacji politycznych.
Jedną z najważniejszych stała się organizacja znana jako Kartwelski Front Odnowy.
VIII. KARTWELSKI FRONT ODNOWY (2020–2023)
Wiosną 2020 roku Kartwelski Front Odnowy przeprowadził zamach stanu.
Król Giorgi I Gelowaniszwili został obalony, parlament rozwiązano, a monarchia została zniesiona.
Władzę przejęła Centralna Rada Odnowy.
Nowy system początkowo przedstawiał się jako ruch mający „oczyścić Kartwelię z korupcji i dekadencji”. W praktyce szybko przekształcił się w dyktaturę.
Front Odnowy stworzył własne formacje zbrojne, podporządkował sobie administrację oraz ograniczył działalność organizacji religijnych i społecznych.
Przeciwnicy polityczni byli aresztowani, a w wielu miejscowościach dochodziło do samowoli lokalnych dowódców.
Wprowadzono przymusową służbę wojskową. W kraju zaczęły pojawiać się problemy z dostawami żywności i leków.
W latach 2021–2022 sytuacja gospodarcza gwałtownie się pogorszyła. Władza traciła kontrolę nad coraz większą częścią kraju.
Na prowincji pojawiały się lokalne oddziały samoobrony oraz grupy sprzeciwiające się władzom Frontu Odnowy.
W 2022 roku Kartwelia znalazła się w stanie faktycznego rozkładu państwa.
Na początku 2023 roku rozpoczęły się masowe ucieczki ludności na północ, w kierunku granicy z Rusowią.
Tysiące mieszkańców przekraczały granicę, opowiadając o głodzie, przemocy, rabunkach i prześladowaniach.
Sytuacja zaczęła być postrzegana w Rusowii jako bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa południowej granicy.
IX. INTERWENCJA RUSOWSKA (WRZESIEŃ 2023)
12 września 2023 roku oddziały Carskiej Armii Rusowii osiągnęły granicę Kartwelii.
15 września rusowskie wojska rozpoczęły udzielanie pomocy uchodźcom. Dostarczano żywność i pomoc medyczną, a osoby wymagające leczenia kierowano do szpitali.
20 września 2023 roku car Włodzimierz I Iwanowicz ogłosił orędzie, w którym uzasadnił rozpoczęcie interwencji koniecznością ochrony granic Rusowii oraz udzielenia pomocy ludności Kartwelii.
Tego samego dnia wojska rusowskie przekroczyły granicę.
W większości miejscowości mieszkańcy witali je przychylnie. W niektórych miejscach doszło jednak do walk z oddziałami Frontu Odnowy.
21 września wojska rusowskie zajęły Kusar i rozpoczęły walki o kolejne miasta.
Tego samego dnia oddziały 8. Dywizji Piechoty dotarły pod Zaki. Mieszkańcy miasta wyszli naprzeciw wojskom, a w mieście odprawiono nabożeństwo w intencji ocalenia ludności.
22 września wojska rusowskie rozpoczęły operację okrążenia Tajlati. Delegacja władz miejskich poinformowała dowództwo, że siły Frontu Odnowy opuściły stolicę. Bramy miasta zostały otwarte, a mieszkańcy powitali oddziały Carskiej Armii.
23 września doszło do ciężkich walk o Artumi. Wojska Frontu Odnowy stawiały tam zaciekły opór, wykorzystując umocnienia miejskie.
Po zdobyciu Artumi wojska rusowskie kontynuowały oczyszczanie kolejnych obszarów.
24 września oddziały rusowskie dotarły do Erwania, a większość południowej i zachodniej części kraju została zabezpieczona.
W wielu miejscowościach powstawały kartwelskie oddziały samoobrony, które przyłączały się do wojsk rusowskich.
27 września 2023 roku ogłoszono zakończenie głównych działań wojennych. Na terenie całej Kartwelii rozpoczęto patrolowanie miejscowości i poszukiwanie pozostałych członków Frontu Odnowy.
X. WIELKIE KSIĘSTWO KARTWELII (RUSOWIA)
Po zakończeniu działań wojennych Kartwelia została ustanowiona Wielkim Księstwem w granicach Carstwa Rusowskiego.
Zachowano nazwę Kartwelii, jej odrębność kulturową oraz miejscowe tradycje.
Tajlati pozostało stolicą Wielkiego Księstwa.
Dawne kartwelskie oddziały samoobrony zostały w październiku 2023 roku przekształcone w regularne formacje wojskowe. Oficerowie i podoficerowie Carskiej Armii pomagali w ich organizacji i szkoleniu.
6 października 2023 roku do Tajlati przybył namiestnik Wielkiego Księstwa. Jego pierwszą siedzibą stały się koszary grenadierów, gdzie rozpoczęto organizację nowej administracji.
W kolejnych tygodniach trwało intensywne szkolenie nowych kartwelskich jednostek. Z całej Rusowii dostarczano broń i wyposażenie, a doświadczeni oficerowie pomagali w tworzeniu nowej armii.
26 listopada 2023 roku przeprowadzono wielkie manewry wojskowe, w których naprzeciw siebie stanęły starsze dywizje Carskiej Armii oraz nowo utworzone jednostki kartwelskie.
Po tygodniu ćwiczeń, marszów i prób bojowych Naczelne Dowództwo uznało nowe kartwelskie formacje za zdolne do służby na równi z pozostałymi jednostkami armii rusowskiej.
W ten sposób zakończył się okres chaosu i dyktatury, a rozpoczął nowy rozdział historii Kartwelii jako części Rusowii.